Waarom dankbaarheid een eenvoudige en breed geliefde weg naar welzijn is, hoe het ons kan helpen het goede op te merken dat we vaak over het hoofd zien, en hoe het te beoefenen zonder geforceerde positiviteit.
Dankbaarheid is zo'n welzijnscliché geworden dat het makkelijk is om het af te doen, waarbij beelden worden opgeroepen van een geforceerde glimlach en zoetsappige affirmaties. Dit zou een echt verlies zijn, want onder het cliché ligt een van de meest werkelijk toegankelijke en stilletjes krachtige beoefeningen in het hele veld van menselijk floreren. Echte dankbaarheid is geen ontkenning, en het is niet doen alsof alles in orde is. Het is de gedisciplineerde beoefening van het trainen van je aandacht om het goede op te merken dat werkelijk aanwezig is, maar dat onze geest, om diepe evolutionaire redenen, gebouwd is om over het hoofd te zien. Eerlijk begrepen en beoefend, is dankbaarheid minder een sentiment dan een vaardigheid, en een met opmerkelijke opbrengsten.
Om te zien waarom dankbaarheid beoefend moet worden in plaats van slechts gevoeld, moet je de negativiteitsneiging begrijpen. Onze hersenen evolueerden in een gevaarlijke wereld waar het opmerken van bedreigingen er veel meer toe deed voor overleving dan het genieten van genoegens. De voorouder die zich fixeerde op het geritsel in het gras overleefde degene die verzonken was in het bewonderen van de zonsondergang. Dus erfden we geesten die zich vastklampen aan problemen, beledigingen herhalen, en voortdurend scannen op wat er mis is, terwijl het goede in ons leven, het werkende lichaam, het dak, de vriend, de maaltijd, stilletjes vervaagt tot een onopgemerkte achtergrond. Dit is geen persoonlijk gebrek; het is de standaard menselijke fabrieksinstelling. Dankbaarheid is de bewuste beoefening van het corrigeren hiervan, van het richten van de schijnwerper van aandacht, slechts voor een tijdje, op wat er goed is in plaats van wat er mis is. Ze ontkent de bedreigingen niet. Ze weigert eenvoudigweg ze het geheel van ons gewaarzijn te laten verteren.
Het onderzoek hier is bemoedigend, hoewel bescheiden. In een reeks bekende studies lieten de psychologen Robert Emmons en Michael McCullough mensen regelmatig dankbaarheidsdagboeken bijhouden, waarin ze elke week een paar dingen opschreven waarvoor ze dankbaar waren. Vergeleken met controlegroepen rapporteerden de dankbaarheidsbeoefenaars dat ze zich gelukkiger en optimistischer voelden. Latere meta-analyses, zoals die van Don Davis en collega's (2016), lieten kleinere en meer wisselende effecten zien. Veel mensen merken dat dankbaarheid hen helpt zich meer verbonden te voelen met anderen en veerkrachtiger in moeilijke tijden. Ze lijkt deels te werken door de negativiteitsneiging rechtstreeks tegen te gaan en deels door ons gevoel van verbinding te versterken, aangezien dankbaarheid bijna altijd naar buiten wijst, naar de mensen en krachten buiten onszelf die ons iets hebben gegeven. Dankbaar zijn betekent voelen, hoe kort ook, dat je gedragen wordt door iets dat groter is dan je eigen inspanningen.
Thomas was, zoals hij zelf vrolijk toegaf, een klager, het soort man dat de fout kon vinden in elk lichtpuntje. Na een zwaar jaar stemde hij, bijna als grap, in met de suggestie van zijn vrouw om aan het eind van elke dag drie goede dingen op te schrijven. Hij verwachtte niets. De eerste nachten worstelde hij zelfs om er drie te vinden, zo geoefend was zijn oog in het scannen naar het slechte. Maar binnen een paar weken begon er iets te verschuiven. Omdat hij wist dat hij elke avond naar goede dingen zou zoeken, begon hij ze overdag op te merken, een vriendelijk woord, een warme koffie, het lachen van zijn dochter, kleine goede dingen die er altijd waren geweest maar nooit eerder geregistreerd waren. Hij was niet naïef geworden of opgehouden problemen te zien. Hij had eenvoudigweg zijn oog getraind om ook het goede te zien, en zijn hele ervaring van zijn leven werd er warmer door.
De sleutel tot eerlijke dankbaarheid is dat ze nooit van je vereist tegen jezelf te liegen of echte pijn te onderdrukken. Je doet niet alsof verlies geen pijn doet of dat onrecht er niet toe doet. Je staat er eenvoudigweg op dat het goede, dat ook echt is, zijn eerlijke deel van je aandacht krijgt naast het slechte. Beoefen het eenvoudig: houd een paar keer per week een kort dankbaarheidsdagboek bij, waarbij je specifieke dingen noteert in plaats van vage algemeenheden, de bepaalde vriendelijkheid, de bepaalde schoonheid. Of pauzeer één keer per dag om oprecht dankbaar te zijn voor één ding dat je normaal gesproken voor lief zou nemen. Weersta de verleiding om er een karwei of een opvoering van te maken; een paar oprechte opmerkingen zijn meer waard dan een lange geforceerde lijst. Met eerlijkheid in plaats van ontkenning gedaan, hertraint de beoefening van dankbaarheid langzaam de diepste gewoonte van je aandacht, en daarmee verandert ze stilletjes de textuur van je hele leven.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play