Wat de runen oorspronkelijk waren, wat de oude bronnen wel en niet zeggen over het werpen ervan, en hoe je een runenset gebruikt voor eerlijke reflectie.
Kleine stenen of houten plaatjes met hoekige tekens, een voor een uit een zakje getrokken: zo maken de meeste mensen vandaag kennis met de runen. Het beeld is dat van oeroude wijsheid, van Vikingzieners en verborgen betekenissen. De echte geschiedenis is interessanter en een beetje anders. Als je die kent, kun je de runen met een helder hoofd gebruiken, en juist daar zijn ze het nuttigst.
De runen begonnen als letters. De oudste vorm, het oudere futhark, telt vierentwintig runen, meestal verdeeld in drie groepen van acht die ætts heten. Het is genoemd naar de klanken van zijn eerste zes letters, f, u, th, a, r, k, op dezelfde manier als het woord "alfabet" genoemd is naar alfa en bèta. De vroegste zekere inscripties dateren van rond het jaar 150, en de kam van Vimose, gevonden in Denemarken en van omstreeks 160, geldt als de oudste dateerbare. De eerste bekende opsomming van alle vierentwintig letters in volgorde staat gekerfd op de Kylversteen in Zweden, van rond het jaar 400. Later volgden andere alfabetten: de Angelsaksische futhorc en het kortere jongere futhark uit de Vikingtijd.
Elke rune had ook een naam, en in die namen zit de poëzie. De namen van de vroege runen zijn uit de oudste periode niet op schrift overgeleverd; geleerden reconstrueren ze uit de Oudengelse, Noorse en IJslandse runengedichten, die eeuwen later ontstonden. Fehu is vee of rijkdom, Isa is ijs, Sowilo is de zon. Het woord "rune" is verwant aan oude Germaanse woorden voor "geheim", "mysterie" en "gefluister".
Nu het voorzichtige deel. Rond het jaar 98 beschreef de Romeinse schrijver Tacitus hoe Germaanse volken aan waarzeggerij deden: ze sneden een tak van een vruchtdragende boom, hakten die in kleine stukjes, merkten de stukjes met tekens en strooiden ze uit over een witte doek; een priester of het gezinshoofd raapte er daarna drie op, een voor een, en las de tekens. Sommige moderne schrijvers lezen hierin een vroege vorm van runen werpen. Maar Tacitus zegt niet dat de tekens runen waren, en geleerden wijzen erop dat er geen direct bewijs is dat runen ooit voor waarzeggerij zijn gebruikt. De runeninscripties die we wel hebben, zijn vooral namen, eigendomsmerken, gedenkteksten en korte bezweringen.
Het werpen van runen als orakel is dus geen verloren gegaan Vikinggebruik dat werd overgeleverd. Het is een latere constructie, gebouwd met echt materiaal.
Vanaf de achttiende eeuw beleefde Europa een herleving van de belangstelling voor de Vikingtijd. In de negentiende en vroege twintigste eeuw voegden occultisten de runen toe aan de esoterische gereedschapskist. Een bekend voorbeeld is de Oostenrijkse schrijver Guido von List, die in 1908 een reeks van achttien "Armanenrunen" publiceerde, gebaseerd op het jongere futhark en gepresenteerd als een herleving van oude kennis. Ze zijn een moderne uitvinding. De runensets die vandaag worden verkocht, met een betekenis voor elke steen, zijn grotendeels producten van de twintigste eeuw. Ze lenen de letters van het oudere futhark en de oude runennamen, en voegen daar moderne betekenissen aan toe.
Niets hiervan maakt ze waardeloos. Een traditie kan jong zijn en toch nuttig. Het betekent alleen dat niemand de "authentieke" betekenis van een rune ergens verborgen in een boek heeft. Je bent uitgenodigd om die betekenis zelf op te bouwen.
Er is geen wetenschappelijk bewijs dat het trekken van runen gebeurtenissen voorspelt of verborgen feiten onthult. De trekking is willekeurig. Dat een lezing precies kan aanvoelen, komt door het Forer-effect: mensen aanvaarden algemene, vleiende beschrijvingen gemakkelijk als persoonlijk. Een rune als Isa, "ijs", kan precies kloppen op een dag dat je je vastgelopen voelt, en net zo goed kloppen op een andere dag dat je je kalm voelt. Het verband leg je zelf.
Tomas ging al weken een gesprek met zijn broer uit de weg. Op een avond trok hij één rune uit een set die hij van een vriend had gekregen, en kreeg Isa, het ijs. In het boekje stond "stilstand". Hij vatte het niet op als een voorspelling. Hij vroeg zich af waar in zijn leven dingen bevroren waren, en schreef het eerlijke antwoord op: niet het gesprek zat vast, maar zijn wens om gelijk te krijgen. De volgende dag belde hij zijn broer, en hij begon met een vraag in plaats van een verdediging. De rune had niets geweten. Ze had hem een rustig moment gegeven en een goed woord om zijn gedachte aan op te hangen.
Als je van de runen geniet, gebruik ze dan als aanzet, niet als oordeel. Kies elke ochtend één rune en vraag je af wat de oude naam ervan, ijs, vee, zon, over je dag oproept. Lees de naam vóór het boekje. Houd beslissingen die ertoe doen in eigen hand. Een rune uit je eigen set kan een eerste regel zijn voor je Avondreflectie of een vraag aan je AI-mentor: wat roept dit woord in mij op? Zo gebruikt zijn de oude letters wat ze op hun best altijd zijn geweest: een kleine deur naar je eigen denken.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play