De meest bestudeerde vorm van meditatie, wat het werkelijk is onder de marketing, en hoe het keer op keer terugbrengen van je aandacht de hele oefening is.
Van alle vormen die meditatie kan aannemen, is er een die het verst is doorgedrongen in ziekenhuizen, scholen en laboratoria, en die onderweg het meeste van haar religieuze kleding heeft afgeworpen: mindfulness. Het woord is nu zo gangbaar dat het bijna zijn betekenis heeft verloren, verkocht op apps en gedrukt op de zijkant van theedozen. Daarom is het de moeite waard terug te keren naar de eenvoudigste eerlijke definitie, die van Jon Kabat-Zinn, de wetenschapper die het meeste deed om het in de moderne geneeskunde te brengen. Mindfulness, schreef hij, is het gewaarzijn dat ontstaat door met opzet aandacht te schenken, in het huidige moment, en zonder oordeel.
Lees dat langzaam, want elk afzonderlijk woord legt gewicht in de schaal. Met opzet: het is bewust, gekozen, niet het toevallige opmerken dat we de hele dag doen. In het huidige moment: niet het eindeloos gerepeteerde verleden of de angstig verbeelde toekomst, maar hier, nu, de enige plek waar ooit werkelijk iets gebeurt. Zonder oordeel: je merkt op wat aanwezig is zonder het meteen als goed of slecht te beoordelen en dienovereenkomstig te reageren. Dat is de hele oefening. Al het andere, de kussens, de apps, de wierook, de scholen van techniek, is detail en versiering rond dit ene eenvoudige, moeilijke ding.
De meeste mensen geloven dat meditatie betekent dat je je geest leegmaakt, en wanneer de geest dan hardnekkig weigert leeg te worden, concluderen ze dat ze er simpelweg slecht in zijn en geven het op. Dit is het allermeest voorkomende en meest ontmoedigende misverstand in het hele veld, en het stopt meer mensen dan wat dan ook. De geest produceert gedachten zoals de mond speeksel produceert. Hij doet zijn werk. Je probeert hem niet te stoppen, en de poging om hem te stoppen levert alleen een luidere, gefrustreerdere geest op.
Dit is wat je werkelijk doet. Je kiest een anker, gewoonlijk de fysieke gewaarwording van het ademen, en je laat je aandacht daar rusten. Binnen enkele seconden zal je geest, betrouwbaar, afdwalen, naar plannen, naar herinneringen, naar een liedje, naar een zorg over morgen. Op een later moment zul je merken dat hij is afgedwaald. Dat moment van opmerken is niet de mislukking. Het is het hele punt van de oefening. Zachtjes, zonder jezelf te berispen of te beoordelen, breng je je aandacht terug naar de adem. Dan dwaalt hij weer af, en breng je hem weer terug. Dit afdwalen en terugbrengen, honderd of duizend keer herhaald in een enkele zit, is niet het obstakel dat de oefening in de weg staat. Het is de oefening. Elke terugkeer is een kleine herhaling voor de spier van de aandacht, precies als een keer optillen van een gewicht. Het doel was nooit een permanent stille geest, die nauwelijks bestaat. Het doel is een vriendelijkere, stabielere relatie met wat je geest ook maar toevallig aan het doen is.
Het bewijs is hier ongewoon solide voor een contemplatieve oefening. Mindfulness-gebaseerde programma's van acht weken zijn veel bestudeerd, en veel deelnemers beschrijven dat ze zich minder gestrest voelen en zich beter kunnen concentreren. Deze app is geen medische behandeling en vervangt geen professionele zorg. Veel mensen die regelmatig oefenen beschrijven dat ze zich kalmer en minder reactief voelen, en onderzoekers blijven bestuderen hoe contemplatieve beoefening zich verhoudt tot aandacht en emotie. Niets hiervan is magie en niets ervan is onmiddellijk. Je oefent simpelweg, keer op keer, de basisvaardigheid om op te merken waar je geest zich op dit moment bevindt en vervolgens bewust te kiezen waar je hem plaatst, en zoals elke geoefende vaardigheid in elk domein, wordt die geleidelijk sterker met herhaling.
Eva, een verpleegkundige, begon niet met mediteren uit een zoektocht naar verlichting, maar omdat ze was gaan snauwen tegen de mensen van wie ze hield na haar lange, uitputtende diensten. Ze verwachtte dat de oefening rust zou opleveren, een gladde innerlijke kalmte. Wat ze werkelijk kreeg, was minder dramatisch en veel nuttiger. Op een avond, midden in een ruzie met haar partner, merkte ze de hitte in haar borst opstijgen en de scherpe woorden zich al in haar mond laden, en voor de allereerste keer was er een minuscule kloof tussen het gevoel en de reactie. In die kloof, hoe smal ook, kon ze kiezen. Ze werd geen serene persoon; dat was nooit in de aanbieding. Ze werd iemand met een halve seconde keuze die ze daarvoor niet had bezeten, en die halve seconde, herhaald over duizend kleine momenten, veranderde langzaam haar hele leven.
Begin absurd, bijna belachelijk klein. Vijf minuten is genoeg. Zit op een manier die rechtop maar niet stijf is, waardig maar comfortabel. Sluit je ogen, of laat je blik verzachten en op de vloer vallen. Vind de adem waar je hem het duidelijkst voelt, bij de neusgaten, in de borst, of in het rijzen en dalen van de buik, en rust daar simpelweg. Wanneer je merkt dat je bent afgedwaald, en dat zul je, tientallen of honderden keren, kom dan simpelweg terug, zonder commentaar en zonder zelfkritiek. De zachtheid van de terugkeer doet er veel meer toe dan de lengte van het verblijf. Doe dit op de meeste dagen, niet op zoek naar een bijzondere toestand, maar om de meest fundamentele en krachtigste van alle menselijke vrijheden te trainen: het vermogen om, keer op keer, te kiezen waar je aandacht woont.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play