De aardgebonden spirituele tradities van inheemse volkeren, hun diepgaande ecologische wijsheid, en hoe je ze kunt eren zonder ze toe te eigenen.
Lang voor de opkomst van de grote georganiseerde, op tekst gebaseerde religies, en tot op de dag van vandaag levendig en veerkrachtig voortdurend, hebben de inheemse volkeren van de wereld spirituele tradities gehouden en beoefend die niet wortelen in boeken of tempels of abstracte leerstellingen, maar rechtstreeks in het levende land zelf. Deze tradities zijn enorm, bijna duizelingwekkend divers, en bestrijken elk bewoond continent en vele duizenden afzonderlijke culturen en talen, en geen kort artikel kan ooit pretenderen hun volle rijkdom en verscheidenheid werkelijk recht te doen. Maar ze hebben de neiging bepaalde diepe onderliggende intuïties te delen, intuïties die de rest van de moderne wereld, te midden van zijn verdiepende ecologische crisis, nu pas begint, langzaam en pijnlijk, te herleren. Deze wijsheid benaderen is een fundamentele manier van het zien van de wereld tegenkomen die heel goed tot de oudste en de wijste behoort die voor onze hele soort beschikbaar is, en juist daarom moet ze benaderd worden met bijzondere zorg en bijzonder respect.
In het hart zelf van de meeste inheemse wereldbeelden ligt een diep en ordenend besef dat de hele wereld werkelijk leeft, en dat absoluut alles erin innig verwant is. Het land, de rivieren, de dieren, de planten, de bergen, de winden en de voorouders worden nadrukkelijk niet begrepen als een verzameling dode, levenloze hulpbronnen om op te maken, maar als een uitgestrekt web van levende verwanten, als familie, tegenover wie men echte en bindende verantwoordelijkheden draagt. Veel tradities spreken rechtstreeks over alle dingen als verbonden binnen een enkel heilig web of een hoepel van leven, zodat het moedwillig schaden van het land letterlijk het schaden van zichzelf is, en het nemen van wat dan ook van de aarde een werkelijke en heilige plicht oplevert om iets terug te geven en oprechte dank te betuigen. De tijd zelf wordt heel vaak begrepen niet als een rechte lijn die meedogenloos voorwaarts raast naar een toekomst, maar als een grote draaiende cyclus, bewegend met de seizoenen en de generaties. Het resultaat van dit alles is een spiritualiteit die fundamenteel is opgebouwd rond verhouding en wederkerigheid, waarin de centrale vraag nooit het smalle, individuele "wat geloof ik precies persoonlijk?" is, maar veeleer het veel grotere "hoe leef ik in een juiste en evenwichtige verhouding met al mijn verwanten?"
Het is werkelijk moeilijk over het hoofd te zien hoe rechtstreeks en hoe dringend deze oude manier van zien spreekt tot de moderne ecologische noodtoestand die zich nu om ons heen ontvouwt. Een cultuur die de aarde diep ervaart als een levende verwant, als familie om voor te zorgen en aan verantwoording af te leggen, plundert die niet gemakkelijk of achteloos voor winst op de korte termijn. Inheemse volkeren vandaag, die samen slechts een klein deel van de totale menselijke bevolking uitmaken, beheren en beschermen niettemin een werkelijk opmerkelijk aandeel van de resterende biodiversiteit van de planeet, een opvallend feit dat verre van enig toeval is. Hun opgebouwde traditionele kennis van land, planten, dieren, vuur, water en werkelijk duurzaam leven, opgebouwd over talloze generaties van geduldige, nauwe aandacht uit de eerste hand, wordt in toenemende mate door wetenschappers en natuurbeschermers erkend als zowel diepgaand als dringend, praktisch relevant voor ons gedeelde overleven. De kernintuïtie dat wij mensen uiteindelijk tot de aarde behoren in plaats van haar eenvoudigweg te bezitten is niet, zoals zo lang arrogant werd aangenomen, primitief bijgeloof. Het kan in feite blijken precies de wijsheid te zijn waarvan ons collectieve overleven nu afhangt.
Mark was zijn hele leven een stadsbewoner die eerlijk gezegd nooit veel had nagedacht over de natuurlijke wereld erbuiten, en hij bracht een enkel lang seizoen door als vrijwilliger bij een natuurbeschermingsproject dat toevallig werd geleid door een lokale inheemse gemeenschap. Wat hem in die maanden werkelijk veranderde was geen formeel onderricht of lezing, maar een eenvoudige praktijk die hij zichzelf elke dag stilletjes zag aanschouwen: voordat ze wat dan ook van het land namen, voor een oogst of een snoeibeurt, pauzeerden de oudsten welbewust om het rechtstreeks te erkennen en oprechte dank te betuigen, en ze spraken consequent over de rivier en het omringende bos bij naam, en zoals men van nabije en gerespecteerde familie zou spreken. Hij merkte dat hij, bijna ondanks zijn eigen aanvankelijke scepsis en ongemak, langzaam de plek om hem heen werkelijk begon te voelen als levend en verwant, in plaats van als louter decor of als een liggende stapel exploiteerbare hulpbron. Hij keerde aan het einde van het seizoen naar huis als een stille maar fundamenteel andere soort burger van de aarde, zorgvuldiger in zijn keuzes, dankbaarder in zijn aandacht, en veel meer bewust dat hij zelf tot iets veel groters behoorde dat hij altijd eenvoudigweg voor vanzelfsprekend had aangenomen.
Hier is een duidelijk en serieus woord van respect absoluut wezenlijk, en het kan niet worden overgeslagen. Dit zijn levende, ademende tradities die toebehoren aan specifieke levende volkeren, van wie een groot aantal enorm heeft geleden, en nog altijd lijdt, onder het langdurige geweld van de kolonisatie en de stelselmatige diefstal van hun land, hun kinderen en hun culturen. Heilige ceremonies, symbolen of praktijken achteloos uit hun levende context lichten voor eigen persoonlijk gebruik, of, veel erger, voor commerciële winst, richt werkelijke en aanhoudende schade aan, en het is precies het exacte tegenovergestelde van het oprechte respect dat deze tradities zo diep verdienen. De eervolle manier om van deze wijsheid te leren is daarom niet te nemen, maar te luisteren: inheemse gemeenschappen en hun rechten en hun strijd actief te steunen, rechtstreeks en geduldig te leren van hen die er vrijwillig voor kiezen te onderwijzen, en bovenal de onderliggende wijsheid zelf diep in je op te nemen, de grote waarheden van verbondenheid, wederkerigheid, dankbaarheid en bindende verantwoordelijkheid tegenover de levende wereld, en die waarheden vervolgens trouw en concreet uit te leven in je eigen bijzondere leven en je eigen bijzondere plek. Die onderliggende wijsheid is een werkelijk geschenk, vrij en gul aangeboden aan ons allen. De specifieke heilige praktijken en ceremonies zijn echter eenvoudigweg niet aan ons om ons toe te eigenen.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play