Wat de tradities van de wereld werkelijk delen, waar ze eerlijk verschillen, en hoe je uit hun gezamenlijke wijsheid kunt putten zonder ze tot één homogene brij te reduceren.
Nu we samen door de grote tradities zijn gereisd, de Vedische en de boeddhistische, de taoïstische en de yogische, de mystieke harten die kloppen in de westerse geloven en de diep aardse wijsheid van inheemse volkeren, rijst eindelijk een heel natuurlijke en heel oude vraag op. Zijn al deze eenvoudigweg verschillende paden die dezelfde ene berg op kronkelen, of zijn ze werkelijk, onverzoenlijk verschillende bergen helemaal? Het is een vraag die het waard is er eerlijk en zonder haast bij stil te staan, want beide gemakkelijke, comfortabele antwoorden blijken verkeerd, en de moeilijkere waarheid die ligt in de spanning ertussen is veel bruikbaarder en veel interessanter dan beide.
Eerst dan de werkelijke overeenkomsten, die opvallend, substantieel en zeker niet achteloos te negeren zijn. In vrijwel alle grote tradities keren bepaalde diepe thema's terug met opmerkelijke consistentie. Bijna allemaal leren ze een versie van mededogen en de fundamentele ethiek anderen te behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden; de zogenaamde Gouden Regel verschijnt, volledig onafhankelijk, in traditie na traditie na traditie, op elk continent. Bijna allemaal wijzen ze duidelijk op het ego, het grijpende, defensieve, voortdurend gescheiden zelf, als het centrale obstakel dat tussen ons en vrede en wijsheid staat, en op het geleidelijk verzachten en losser worden ervan als de ware doorgang naar iets veel groters. Bijna allemaal waarderen ze diep aanwezigheid, volgehouden aandacht, en een werkelijke vorm van contemplatieve stilte en rust. En bijna allemaal beschrijven ze, elk op hun eigen manier, een diepere werkelijkheid of verborgen eenheid die net onder het drukke oppervlak van het gewone leven ligt, samen met een hardnekkig gevoel dat we allemaal veel meer verbonden zijn, met elkaar en met het geheel, dan we gewoonlijk weten te voelen. Deze gedeelde draden zijn volledig echt, en hun bestaan suggereert sterk dat de verschillende tradities elk reageren, in hun eigen talen, op precies dezelfde diepe en blijvende kenmerken van het mens-zijn.
En toch is het werkelijk lui, en stilletjes respectloos, om eenvoudigweg een hand op te steken en groots te verklaren dat alle religies "eigenlijk gewoon hetzelfde zijn van onderen." Dat zijn ze niet. Ze doen werkelijk verschillende, en soms ronduit en rechtstreeks tegenstrijdige, beweringen over de belangrijkste vragen die er zijn. Is er, aan de grondslag van alles, een persoonlijke God die je kent en liefheeft, zoals in het kloppende hart van het christendom en de islam, of is de uiteindelijke werkelijkheid uiteindelijk onpersoonlijk en leeg van zelf, zoals in veel van het boeddhisme? Gaat de individuele ziel na de dood verder, of reïncarneert ze in een nieuw leven, of lost ze volledig op als een golf terug in de zee? Is het uiteindelijke doel liefdevolle vereniging met het goddelijke, of volledige bevrijding uit de eindeloze cyclus van wedergeboorte, of een juiste en evenwichtige verhouding met een levend en heilig land? Dit zijn verre van triviale verschillen van louter vocabulaire; het zijn echte en substantiele meningsverschillen over de werkelijke aard van de werkelijkheid zelf, en elke traditie heeft erover nagedacht met enorme diepgang, strengheid en zorg gedurende vele eeuwen. Ze achteloos allemaal samen te mengen tot een enkele flauwe en onaanstootgevende smoothie is uiteindelijk geen van hen behoorlijk eren, en betekent het volledig verliezen van de precieze, met moeite verworven, bijzondere inzichten die elk biedt vanuit zijn eigen unieke gezichtshoek.
Na enkele rusteloze jaren waarin hij van alles een beetje proefde, had Daniel voor zichzelf een vage en aangename persoonlijke spiritualiteit samengesteld die oppervlakkig putte uit vele verschillende bronnen en toch werkelijk in geen ervan diep ging. Het troostte hem betrouwbaar in moeilijke momenten, maar het veranderde hem nooit een keer op een blijvende manier. Uiteindelijk maakte hij, bijna uit frustratie, de moeilijkere keuze zich serieus en volledig te wijden aan de gedisciplineerde beoefening van een enkele traditie, terwijl hij toch zorgvuldig een respectvolle, nieuwsgierige, open deur naar alle andere openhield. Tot zijn aanzienlijke verbazing leerde het werkelijk diep gaan in een enkel pad hem uiteindelijk veel meer over de echte gemeenschappelijke draden dan al zijn jaren van rusteloos langs het oppervlak van vele scheren ooit hadden gedaan, juist omdat hij alleen door een weg ver genoeg te volgen eindelijk aankwam, met pijnlijke voeten, in precies het gebied dat alle andere wegen ook geduldig vanuit de verte hadden beschreven. Werkelijke diepgang, leerde hij op de harde manier, was het eigenlijke ding dat de tradities stilletjes met elkaar verbond, en het was het ene wezenlijke ding dat zijn comfortabele spirituele proeverij hem nooit een keer had weten te geven.
De werkelijk wijze houding tegenover de grote wijsheid van de wereld is daarom noch een rigide, angstig exclusivisme, dat erop staat dat slechts een enkel pad geldig zou kunnen zijn, noch een lui, platslaand relativisme, dat ze allemaal samen oplost in dezelfde vage en vormloze brij. Het is iets dat veel veeleisender is, en uiteindelijk veel lonender: een diep en actief respect voor de volledige integriteit van elke traditie, een eerlijke en onverschrokken erkenning dat ze werkelijk verschillen op echte en belangrijke manieren, en een nederige, openhartige dankbaarheid voor de werkelijke draden die ze niettemin zo duidelijk delen. In de eigenlijke dagelijkse praktijk zijn de meeste mensen verreweg het best gediend door werkelijk diep te gaan in een enkel pad, dat wat authentiek en onmiskenbaar het hunne is door geboorte, door vaste overtuiging, of door een onmiskenbare innerlijke trek, terwijl ze toch altijd open en bereid blijven van de anderen te leren. Je beklimt een echte berg, uiteindelijk, alleen door een echte route te kiezen en die werkelijk helemaal naar boven te lopen, en nooit door voor eeuwig bevroren aan de voet te staan, angstig elke beschikbare kaart tegelijk te bestuderen.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play