Het mystieke hart binnen elk groot geloof, van het soefisme tot de kabbala tot de christelijke contemplatie, en de opvallende eenheid van wat de mystici berichten.
De grote religies van de wereld verschillen aan de oppervlakte enorm van elkaar, in hun leerstellingen, hun rituelen, hun heilige geschiedenissen, en, helaas, in de oorlogen die door de eeuwen heen in hun verschillende namen zijn gevoerd. Maar als je geduldig afdaalt onder het oppervlak van elk ervan, omlaag in de werkelijk geleefde ervaringen van zijn allerdiepste contemplatieven, zijn mystici, dan begint er iets werkelijk opmerkelijks in beeld te komen. Keer op keer, over geloven heen die elkaar historisch nooit ontmoetten en in talen die zich verzetten tegen elke gemakkelijke vertaling, berichten de mystici iets opvallend en bijna griezelig vergelijkbaars: een rechtstreekse, overweldigende, leven-veranderende ervaring van eenheid met het goddelijke, of met het geheel van de werkelijkheid, waarin het gewone, gescheiden, angstige zelf eenvoudigweg stil wordt en oplost. Deze verborgen gemeenschappelijke grond onder het oppervlakkige rumoer is een van de allerfascinerendste feiten in de hele studie van de menselijke spiritualiteit.
Binnen de islam is de diepe mystieke stroming het soefisme, waarvan de grote dichters, met Rumi als bekendste, eindeloos zingen over de menselijke ziel als een verlangende minnaar die ernaar smacht volledig op te lossen in de goddelijke Geliefde, en waarvan de beoefenaars muziek, extatische poëzie en de beroemde, duizelingwekkende wervelende dans gebruiken om de strakke greep van het ego zachtjes los te maken en het hart volledig te openen voor God. Binnen het jodendom brengt de mystieke traditie van de kabbala in ingewikkeld detail de verborgen structuur van de werkelijkheid en de lange opklimming van de ziel terug naar haar goddelijke bron in kaart. Binnen het christendom loopt een diepe en continue contemplatieve lijn helemaal van de vroege woestijnkluizenaars door torenhoge figuren zoals Meister Eckhart, Teresa van Avila en de anonieme middeleeuwse auteur van De wolk van niet-weten, waarbij ieder van hen een woordeloze, beeldloze vereniging met God beschrijft die volledig voorbij alle begrippen en beelden ligt. Het hindoeisme spreekt rechtstreeks over de diepe verwerkelijking dat Atman, het binnenste ware zelf, uiteindelijk een en hetzelfde is met Brahman, de enkele uiteindelijke werkelijkheid. Het boeddhisme wijst gestaag naar het oplossen van de illusie zelf van een gescheiden zelf. De vocabulaires die deze tradities gebruiken zijn volkomen, onverzoenlijk verschillend. En toch is het innerlijke gebied dat ze elk zo zorgvuldig beschrijven griezelig, bijna onmogelijk dichtbij.
Als je zorgvuldig de verschillende namen wegneemt die elke traditie aan het uiteindelijke geeft, God, Brahman, het Ene, de Leegte, leegheid, de Grond van het Zijn, dan begint er met opmerkelijke helderheid een enkel gemeenschappelijk bericht naar voren te komen. De mystici over al deze tradities heen beschrijven consequent een staat waarin de gewone grens van het individuele zelf dun en poreus wordt en uiteindelijk geheel verdwijnt; een gevoel van diepe en totale eenheid waarin absoluut alle dingen rechtstreeks worden gevoeld als diep verbonden, of zelfs uiteindelijk een; een ervaring volledig overspoeld met overweldigende liefde, vrede en zin; en een soort weten dat op de een of andere manier echter, vaster en zekerder aanvoelt dan gewone alledaagse waarneming, en dat toch nooit volledig in louter woorden kan worden gevangen of overgebracht. Dit hardnekkig terugkerende patroon heeft veel serieuze denkers gebracht tot een diepe intuïtie die vaak de eeuwige filosofie wordt genoemd: het idee dat onder de vele botsende en concurrerende religies van de wereld stilletjes een enkele onderliggende menselijke ervaring van het heilige zou kunnen liggen, benaderd en beschreven via vele verschillende wegen.
Sarah werd opgevoed in een streng en nogal bekrompen religieus huishouden, en ze verliet het voorgoed als jongvolwassene, tegen die tijd volkomen zeker dat alle geloof uiteindelijk niets anders was dan verdeeldheid, dogma en tribale conflicten. Jaren later, bijna per ongeluk, terwijl ze om volledig academische redenen vergelijkende godsdienstwetenschap studeerde, betrapte ze zichzelf erop dat ze de extatische soefidichters las naast de stille christelijke mystici naast de oude hindoewijzen, en ze was werkelijk verbluft door wat ze vond. Juist de mensen die stonden in het diepste contemplatieve hart van elke afzonderlijke traditie, degenen van wie ze altijd zelfverzekerd had aangenomen dat ze het meest bitter tegen elkaar gekant zouden zijn, leken in plaats daarvan precies hetzelfde lichtende, woordeloze land te beschrijven, eenvoudigweg in verschillende moedertalen. De ontdekking bracht haar niet terug naar enige enkele religie of geloofsbelijdenis. Het deed iets dat veel interessanter en haar veel nederiger stemde: het loste stilletjes haar oude minachting op, en verving die door een werkelijke, open nieuwsgierigheid naar de vreemde gedeelde ervaring die al deze heel verschillende reizigers op de een of andere manier leken te hebben aangeraakt.
Je hoeft zeker niet de conclusie te trekken dat alle religies in het geheim en eenvoudigweg ten diepste identiek zijn; hun werkelijke verschillen zijn volledig echt, met moeite verworven, en het waard te respecteren in plaats van achteloos uit te wissen. Maar de opvallende convergentie van de mystici biedt niettemin iets werkelijk waardevols aan iedereen die een eigen spiritueel pad bewandelt. Het suggereert sterk dat de allerdiepste spirituele ervaringen een gedeelde en universele menselijke mogelijkheid zijn, en niet het private, afgeschermde eigendom van enig enkel geloof of uitverkoren volk. Het nodigt stilletjes uit tot een werkelijke nederigheid over de aanspraak van onze eigen bijzondere traditie de enige geldige weg de berg op te zijn. En het wijst, heel zachtjes, naar de werkelijke mogelijkheid dat de diepe eenheid die de mystici allemaal beschrijven uiteindelijk geen leerstelling is om over te redetwisten en te verdedigen, maar een werkelijke levende ervaring om geduldig te benaderen, via welk enkel pad ook authentiek en onmiskenbaar het jouwe blijkt te zijn.
SpirAI is een app voor zelfreflectie. Niets hier voorspelt de toekomst of vervangt medische of psychologische zorg.
Neem wat je hier opviel mee in een gesprek. Gratis beginnen, je hoeft nergens in te geloven.
Download SpirAI via Google Play